21 дарь эх - өнгө бүр нь ялгарсан

Богд тойн Дарь эхэд хүсэл хэргийн соёрхол айлтгах хамаг шидийг хайрлагч үйлсийн хаан хэмээх оршив

Дарь эхийн залбирал.

(Эрдэнэзуу хийдийн ширээт ламтан, хувилгаан, аграмба А. Гончогжалцан /1858-1937 он/)

.

Богд тойн Дарь эхэд хүсэл хэргийн соёрхол айлтгах хамаг шидийг хайрлагч үйлсийн хаан хэмээх оршив

༄༅། །རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མ་ལ་འདོད་དོན་གསོལ་འདེབས་འཕྲིན་ལས་རྒྱལ་པོ་དངོས་གྲུབ་ཀུན་སྩོལ་བཞུགས་སོ། །

.

༄༅༅། །འཕགས་མ་ཁྱོད་ཀྱི་མཐོང་ཐོས་དྲན་པས་ཀྱང་། །འཇིགས་པ་ཀུན་ལས་ངེས་པར་སེལ་མཛད་པའི། །རྒྱལ་ཀུན་འཕྲིན་ལས་གཅིག་བསྡུས་སྒྲོལ་མ་དང་། །དབྱེར་མེད་བླ་མའི་ཞབས་ལ་གུས་པས་འདུད། །

Хутагт таныг харах, сонсох, санах төдийгөөр ч

Харш аюул бүхнээс магадтай гэтэлгэн зохиох

Хамаг ялгуусны үйлс нэгд хурсан Дарь-эхтэй

Хэзээд ялгалгүй багшийн өлмийд бишрэн сөгдье

དུས་གསུམ་རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་འཕྲིན་ལས་མ། །དུས་གསུམ་མཁྱེན་པའི་ཐུགས་ཀྱི་གཏེར་ཆེན་མ། །དུས་གསུམ་འགྲོ་ལ་བརྩེ་བའི་སྐྱབས་གཅིག་མ། །དུས་གསུམ་རྒྱལ་བའི་ནུས་མཐུས་མངའ་བདག་མ། །

Гурван цагийн бурхдын үйлсийн эх ундарга

Гурван цагийг болгоох нигүүлслийн их гуу сан

Гурван цагт амьтныг энэрэх гагц аврал

Гурван цагийн ялгуусны хүчийг эрхшээгч эзэн

མ་གྱུར་ཉམ་ཐག་འགྲོ་ལ་རྒྱུན་དུ་གཟིགས། །མ་གཅིག་ཁྱེད་ལས་སྐྱབས་གཞན་མ་མཆིས་པས། །མ་རུངས་འདུལ་དཀའ་སྙིགས་དུས་བདག་ཅག་ལ། །མ་བུ་གཅིག་ལ་བརྩེ་ལྷག་དགོངས་སུ་གསོལ། །

Эх болсон гаслант амьтдыг үргэлж болгоох

Эх танаас өөр аврал үгүй болохоор

Энэ засахад бэрх цөвүүн цагийн биднийг

Эх гагц үрээ энэрэхчлэн анхаарч соёрх

ཕན་བདེ་འབྱུང་གནས་བསྟན་པ་རྒྱས་པ་དང་། །ཕན་བདེ་ཀུན་སྩོལ་བླ་མའི་ཞབས་བརྟན་ཅིང་། །ཕན་འདོགས་ཆེ་བའི་གྲོགས་རྣམས་མཛད་འཕྲིན་རྒྱས། །ཕན་པའི་སྦྱིན་བདག་འབྱོར་བ་རྒྱས་པར་མཛོད། །

Тус амгалан гарахын орон шашныг мандуул

Тус амгаланг хайрлагч багшийн өлмийг бататга

Тус бүтээх нөхдийн үйлс хэргийг дэлгэрүүл

Туст өглөгийн эздийн буян хишгийг арвитга

ཁྱད་པར་དགོན་གནས་འདི་དང་གྲྭ་ཚང་གི །བསྟན་དང་བསྟན་འཛིན་དགེ་འདུན་སྡེ་ཚོགས་ལ། །ལོག་པར་འཁུ་བའི་མི་དང་མི་མིན་དང་། །རྒྱལ་པོའི་ཆད་པ་འབྱུང་བཞིའི་གནོད་པ་སོགས། །ད་ལྟ་ཉིད་དུ་ཞི་བར་བྱིིན་གྱིས་རློབས། །

Дамаан энэ орон хийд болон сургууль

Дээд шашин, шашныг эрхшээгч хуврагийн чуулганд

Дайсагнан өслөх хүмүүн, хүмүүн бус болон

Дөрвөн махбодын хорлол, хааны цааз зэргийг

Дариу энэхэн мөчид амарлихуйд адислан соёрх

སྤྱི་མཐུན་རང་རང་སྔོན་ལས་འཕྲལ་རྐྱེན་གྱིས། །ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་གནོད་སེམས་ནད་རིམས་དང་། །ཆོས་ནོར་འཕོངས་དང་རིགས་དྲེགས་སོགས་ངན་མཐུས། །དབང་མེད་འགྱུར་སོགས་ཞི་བར་བྱིན་གྱིས་རློབས། །

Эдлэх урьдын үйл, зуурдын нөхцөл уялдсанаар

Эв эвдрэх, өсөрхөх, элдэв өвчин дэлгэрэх

Эд зүйлс ховордох, эсрэг нөлөөнд автаж

Эрх чөлөөгөө алдах зэргийг амарлихуйд адисла

ཁྱད་པར་ཉོན་མོངས་གྲོགས་ངན་དབང་སོང་ནས། །ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་ཤེས་རབ་ཉམས་པ་དང་། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་སོགས་ལེགས་ཚོགས་རྒུད་པའི་རྒྱུ། །འདི་ལས་སྐྱོབས་ཤིག་ཞི་བར་བྱིན་གྱིས་རློབས། །

Сэтгэл нисванис, муу нөхрийн нөлөөнд орсноор

Сонсох, санах, бясалгах болон билгүүн доройтох

Сахилга цалгардах зэрэг уруудан доройтохын үндэс

Саар тэднээс аварч, амарлихуйг чухалчлан адисал

ཆོས་སྤྱོད་བཅུ་སོགས་བསྟན་པའི་བྱ་བ་ཀུན། །འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་བསླབ་གསུམ་ཉམས་ལེན་སོགས། །ལུང་རྟོགས་ཡོན་ཏན་ཚེ་བསོད་དཔལ་འབྱོར་དང་། །རླུང་རྟ་དབང་ཐང་ལོངས་སྤྱོད་རྒྱས་པར་མཛོད། །

Номын арван явдал зэрэг шашны үйл

Номлох, сонсох, туурвих, суртгаалуудыг мөрдөх тэргүүтэн

Эш онолын эрдэм, нас, буян, учрал

Эд баялаг, сүлд, хийморийг дэлгэрүүлэн соёрх

བསྐལ་ལྡན་འབྲེལ་བའི་སློབ་མ་བཟང་པོ་དང་། །ལོག་འཚོ་བྲལ་བའི་ནོར་རྫས་ལོངས་སྤྱོད་ཚོགས། །དད་པའི་སྦྱིན་བདག་ཡིད་མཐུན་འཁོར་ཡོག་སོགས། །གང་དུ་ཡོད་ཅིང་མྱུར་ཁུག་དབང་སྡུད་མཛོད། །

Хувь төгс барилдлагат сайн шавь болон

Хоргүй ариун гаралт эд эдлэлийн чуулган

Хүндлэлт өглөгийн эзэн, эерэг хүрээлэл зэргийг

Хаана байвч түргэнээ эрхэнд хураахуйд соёрх

བླ་མ་དང་བསྟན་དགེ་འདུན་ལ་འཁུ་བའི། །མི་དང་མི་མིན་ལ་སོགས་ཕྱི་དགྲ་དང་། །ཕུང་ཁྲོལ་ཀུན་གྱི་བྱེད་པོ་ནང་གི་དགྲ། །མྱུར་དུ་ཚར་གཅོད་དྲག་པོའི་འཕྲིན་ལས་མཛོད། །

Түүнчлэн багш болоод шашин, хуврагт өслөн

Тэрслэх хүн, хүн бус зэрэг гадаад тотгор

Туйлдал гутамшгийн үндэс дотоод дайсан нисванисыг

Түргэнээ эцэслэн таслах хатуу үйлсийг соёрх

དགེ་བ་འདི་ཡིས་ཚེ་རབས་ཐམས་ཅད་དུ། །རྗེ་བཙུན་བླ་མ་ཁྱོད་དང་མི་འབྲལ་ཞིང་། །འགལ་རྐྱེན་ཞི་ཞིང་མཐུན་རྐྱེན་ཀུན་འགྲུབ་པའི། །བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་ཤོག ། །།

Буян үүний үрээр төрөл тутамдаа бид

Богд тойн багш танаас үл хагацаж

Буруу харшлал амарлин, зохилдлого бүхэн бүрдээд

Бэлгэт сайн сайхан хотол чуулах болтугай

ཅེས་པ་འདི་ནི་འཇིགས་ཆེན་བརྒྱད་ལས་གྲོལ་བའི་སྒྲོལ་མའི་སྐུ་བརྙན་བཞེངས་པའི་དུས་སུ་དད་ལྡན་སློབ་མ་ཞིག་གིས་རྟེན་དེ་ལ་འདོད་གསོལ་སྨོན་ལམ་དགོས་ཞེས་འབད་པ་ལ་ ༸ ཨེར་ཏེ་ནི་ཇོ་བོའི་བླ་མ་ཞེས་གྲགས་པའི་ ༸ བཙུན་པ་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་རབ་འབྱུང་བཅོ་ལྔའི་མེ་ཕོ་བྱི་ལོའི་ཧོར་ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཚེས་བརྒྱད་ལ་བྲིས་པའོ།། །།

Найман их аюулаас гэтэлгэгч Дарь эхийн дүр хөргийг бүтээх үед “Тэрхүү шүтээнд зоригдсон хүслээ даатгах соёрхол, ерөөл хэрэгтэй“ гэж зарим нэг сүсэгт шавь нараас шамдангуй айлтгасны хариу болгон үүнийг Эрдэнэзуугийн лам хэмээн нэрлэгдэх, тойн Гончогжалцан бээр XV жарны гал эр хулгана жилийн зуны эхэн сарын шинийн наймны өдөр найруулан бичив.

Орчуулсан: Бигшү Ж.Д

Бурхан багш Шагжаамүни бээр тэнгэрийн оронд заларч эхийн ачийг хариулаад буцаж Замбуу тивд морилсон их тэмдэглэлт өдрийн ойг угтан, мөн ташрамд урьдын эрдэмтэй монгол лам нарын бүтээлүүдээс нийтэд таниулан сурталчилж, алдаршуулах үүднээс Эрдэнэзуу хийдийн ширээт ламтан, хувилгаан, аграмба, Их эзэн богд Чингис хааны язгуурт Гончогжалцангийн айлдсан “Богд тойн Дарь эхэд хүсэл хэргийн соёрхол айлтгах хамаг шидийг хайрлагч үйлсийн хаан хэмээх оршив“ гэх бүтээлийг та бүхэндээ хүргэж байна. Алдаа эндүүрэл гаргасан байх аваас хүлцэл өчье.

2022.11.13.