Минтүгба - Akshobhya буюу Үл хямрагч бурхан

Сав

Зава Дамдин ринбүүчи:
/2021-11-24/
Буддын судар, шастир болон гүн ухааны ном нугуудад “сав төгөлдөр төрөлхийтэн” болон “сав бус төрөлхийтэн” хэмээх чухал нэр томъёо нугууд буй.
“Сав” хэмээх нь аливаа зүйлсийг юүлж хийдэг хумбагар эдийг хэлэх бөгөөд энд өгүүлэх сав бол оюун санааны савны тухай юм.
Монголын үгэнд “хүн болгон адилгүй хүлэг болгон жороогүй” хэмээдэг шиг сав ертөнцөд оршин буй төрөлхийтэн дотор оюун ухаант хүмүүний дотор оюун санааны сав буюу төвшин адилгүй аж.
Тийн бөгөөс Бурхан Багш бээр хүмүүн төрөлхийтний сав савны хэмжээнд нь тохируулж “бага хөлгөн”, “их хөлгөн”, “очирт хөлгөн” хэмээн гурван саваар номоо номлосон агаад эдгээр хөлгөн дотроо ч бас их, бага савтанд зориулсан адилгүй аймаг номууд буй.
Манай өвөөгийн зиндааны өвгөн лам Дамдин гуай айлдсан нь “хүмүүст юмыг ойлгуулахад хүн хүний савны хэмжээнд тааруулах хэрэгтэй. Жишээ нь хоёр литрийн бидонтой усыг нэг литрийн бидон саванд хийх гээд байвал багтахгүй. Түүнтэй адил.” хэмээн ихэд тодорхой айлдаж билээ.
Тийм учир Бурхан Багш өчүүхэн болон дунд оюунтанд зориулсан Бага хөлгөн бол ертөнцөөс уйтгарлах уйтгар магад төрж, гагц өөрийн “би”-д баримтлах хүлээснээс салаад нирваанд буюу туйлын амар амгаланд хүрэх аргыг номлосон.
Оюун болон сэтгэлийн маш өндөр болоод уужим савтай төрөлхийтэнд зориулсан Их хөлгөн бол өөрөө ганцаараа амар амгаланг эгээрэх бус бусад хамаг амьтан голтны тусын тулд ертөнцөөс уйтгар магад төрж, боловсрон туулах баатарлаг бодь сэтгэл төрүүлэн хэтдээ төгс гэгээрэл буюу бурхны хутгийг олох аргыг номлосон. Энэ хоёр хөлгөн бол судрын номлол юм.
Харин маш хурц оюунтай, хурц сүсэгтэй, хурц зоригтой эрдэнэ мэт баатарлаг бодгалиудад зориулж тантрийн дөрвөн үндэс болоод ялангуяа Дээрээ үгүй Очирт хөлгөний номыг номлосон.
Энэ нь амьтныг дээд доод гэж гарал үүслээр нь бус сэтгэлийн язгуур буюу сав савд нь тааруулж номлосон аж.
Эдгээрийг сайтар ойлгоогүй бодгалиуд Буддын номыг дотор нь харшилдуулах ба нэг бол хольцолдуулан хутган үймүүлэх, хооронд нь хямралдан тэмцэлдүүлэх, улс төрийн шатар болгон ашиглах гээд олон буруу үзэл төрүүлж байдаг боловч ном эрдэмд нэвтэрсэн бодгалиудад бол ямарваа буруу нөлөөлөл үгүй юм.
Энэ ухаанаар аливаа орчлонгийн эрдэм мэдлэгийн тухайд ч бас жишиж ойлгож болох бөгөөд жишээ нь зарим төрөлхийтэн урлагийн авъяас, билиг оюуны савтай, зарим нь шинжлэх ухааны, тэр дотроо зарим нь одон орон судлах савтай, зарим нь физикийн эрдэмд савтай гэх мэт.
Нийгэмд бас сав саваараа харилцан адилгүй ба зарим нь арилжаа наймааны, зарим нь улс төрийн гээд үй түмэн өөр өөр савтай төрөлхийтнүүд буй. Тэр бүү хэл нийгмийн дотор сав бус төрөлхийтнүүд маш олон байх ба тэдгээрийг гурван зүйлд хуваасан байдаг нь нэгдүгээрт “Хөмөрсөн сав. Ийм төрөлхийтнүүд аливаа эрдэм мэдлэг болон ном хийгээд ертөнцийн ёсыг суралцах сав нь хөмөрсөн мэт. Жишээ нь хөмөрсөн саванд ямарч рашаан ус хийсэн тогтохгүй хэмээсэн утгатай.
Хоёрдугаарт “цоорхой сав”. Ийм савтай төрөлхийтэн хичнээн эрдэм мэдлэг оловч дурдал санал, билиг мөхсийн шалтгаанаар эрдэм үл тогтмуй.
Гуравдугаарт “буртагтай сав”. Ийм савтай төрөлхийтэн аливаа эрдэм мэдлэгийг олж авч чадах боловч мэдлэгээ хүн төрөлхийтний эсрэг, аль эсвэл байгаль дэлхий, ан амьтны эсрэг болоод гагц хувийн эрх ашигтаа хэргэлэх тул машид аймшигтай бөгөөд хилэнцтэй аж. Жишээ нь бузар буртаг болсон саванд хичнээн сайхан рашаан, идээ ундаа хийвч тэр нь хор болох мэт.
Гэвч эдгээр сав нь төмөр, шавар тэргүүтэй бодисоор хийсэн сав бус оюун санааны сав учир бага, дунд төрөлхийтний сав томорч уужим болж болно. Их төрөлхийтэн дотроо ч янз бүр бөгөөд дэвшин дээшилж, улам агуу уужим савтай болох тухай ч өгүүлсэн байдаг. Гурван гэмтэй сав ч бас засагдаж болох бөгөөд мэдээж өөрийн савны гэмийг өөрөө ухаарах ба сайн шалтгаан нөхцөл бүрдэхэд тэдгээр гэмүүд засрахаас гадна, бүр дээд төрөлхийтний сав төгөлдөр бодгаль болж хүмүүн төрөлхийтэнд гайхамшгийг бүтээсэн түүх олноор гарсан буй.
Савны тухай ойлголтгүй бол хувь бодгаль бүр дор бүрнээ өөр өөрсдийн өчүүхэн сав болон сав бусын хэмжээгээр орчлон юмс үзэгдэл, төр, нийгэм, соёл, урлаг, шашин, хувь хүн тэргүүтэй аливаа зүйлсийг ухвар мөчид дүгнэж, гутаал доромж, хямрал тэмцэл, үзэн ядалтаар хандах төрөлхийтэн олширвоос цаг үе, хүмүүний нийгэм доройтож будангуй бүдүүлэг болохуйн үндэс юм.